Tomografia 3D zębów, nazywana też tomografią stożkową lub CBCT, pozwala zobaczyć zęby, korzenie i kości szczęk w trzech wymiarach. To badanie, które w wielu sytuacjach daje lekarzowi informacje niedostępne na zwykłym zdjęciu. W tym artykule wyjaśniamy, czym CBCT różni się od pantomogramu, kiedy się je wykonuje, jak wygląda badanie i jak się do niego przygotować. Omawiamy też kwestie bezpieczeństwa oraz rolę zdjęć cefalometrycznych w ortodoncji.

Tomografia 3D zębów – pacjentka podczas badania CBCT
Badanie CBCT wykonuje się na stojąco lub siedząco i trwa krótko.

Czym jest tomografia 3D zębów (CBCT)

Skrót CBCT pochodzi od angielskiego Cone Beam Computed Tomography, czyli tomografii komputerowej wiązki stożkowej. Podczas badania lampa rentgenowska i detektor obracają się wokół głowy pacjenta. Urządzenie wykonuje serię zdjęć z różnych kątów, a komputer składa je w trójwymiarowy obraz.

Lekarz może następnie oglądać ten obraz w dowolnej płaszczyźnie: z boku, od przodu, od góry, a także w przekrojach przez konkretny ząb lub fragment kości. Pozwala to ocenić struktury, które na zdjęciu dwuwymiarowym nakładają się na siebie.

W gabinecie Daniel Korczak Ortodoncja Implantoprotetyka dostępna jest pełna diagnostyka obrazowa: zdjęcia punktowe, pantomogram, tomografia 3D CBCT oraz zdjęcia cefalometryczne. Szczegóły znajdziesz na stronie tomografia 3D zębów Krotoszyn.

Co widać na tomografii

Na obrazie CBCT dobrze widać struktury twarde: zęby, korzenie, kość szczęki i żuchwy, zatoki szczękowe oraz stawy skroniowo-żuchwowe. Lekarz może ocenić między innymi:

Tomografia stożkowa słabiej pokazuje tkanki miękkie, takie jak mięśnie czy dziąsła. Nie jest też badaniem przeznaczonym do oceny mózgu czy innych narządów. Do tych celów służą inne metody obrazowania.

Tomografia 3D a pantomogram. Najważniejsze różnice

Pantomogram to zdjęcie panoramiczne, które pokazuje na jednym obrazie wszystkie zęby, kości szczęki i żuchwy oraz stawy skroniowo-żuchwowe. Jest badaniem przeglądowym. Daje dobry ogólny obraz, ale jest dwuwymiarowy. Struktury położone jedna za drugą nakładają się, a niektóre wymiary mogą być zniekształcone.

Tomografia 3D pokazuje te same obszary w trzech wymiarach i w przekrojach. Jest dokładniejsza, ale wiąże się z większą dawką promieniowania niż pantomogram. Dlatego oba badania mają swoje miejsce i nie zastępują się nawzajem w każdej sytuacji.

Cecha Pantomogram Tomografia 3D CBCT
Rodzaj obrazu Dwuwymiarowy, panoramiczny Trójwymiarowy, z przekrojami
Zastosowanie Badanie przeglądowe Szczegółowa ocena wybranego obszaru lub całych szczęk
Pomiary Orientacyjne Dokładne pomiary kości i odległości
Nakładanie struktur Tak, struktury mogą się nakładać Nie, każdą strukturę widać osobno
Dawka promieniowania Niższa Wyższa niż pantomogram, zwykle niższa niż klasyczna TK
Kiedy Rutynowa diagnostyka, ocena ogólna Ze wskazań, gdy obraz 2D nie wystarcza

Często lekarz zaczyna od pantomogramu, a tomografię zleca dopiero wtedy, gdy potrzebuje dokładniejszych informacji. O tym, które badanie jest potrzebne, decyduje lekarz na podstawie wywiadu i badania.

Ciekawostka

Promieniowanie rentgenowskie odkrył Wilhelm Conrad Röntgen w listopadzie 1895 roku. Już kilka tygodni później, na początku 1896 roku, niemiecki dentysta Otto Walkhoff wykonał jedno z pierwszych zdjęć rentgenowskich zębów. Ekspozycja trwała wtedy około 25 minut, podczas gdy dziś badanie CBCT zajmuje zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu sekund.

Kiedy wykonuje się tomografię 3D zębów

Tomografia nie jest badaniem rutynowym. Zleca się ją wtedy, gdy obraz trójwymiarowy może zmienić diagnozę lub plan leczenia. Najczęstsze wskazania to:

Implantologia

Przed wszczepieniem implantu lekarz musi znać wysokość, szerokość i jakość kości. Musi też precyzyjnie określić położenie kanału nerwu w żuchwie i dna zatoki szczękowej. CBCT jest tu podstawowym badaniem planistycznym. Pozwala ocenić, czy potrzebna będzie odbudowa kości lub zabieg sinus lift. Więcej przeczytasz na stronie o implantach zębów.

Chirurgia stomatologiczna

Przed usunięciem zatrzymanej ósemki tomografia pokazuje, jak korzenie układają się względem nerwu. Jest przydatna przy odsłanianiu zębów zatrzymanych, ocenie zmian w kości oraz planowaniu bardziej złożonych zabiegów.

Ortodoncja

W ortodoncji CBCT może być pomocne przy zębach zatrzymanych, na przykład kłach, przy ocenie grubości kości wokół korzeni oraz w złożonych wadach. Nie każdy pacjent ortodontyczny wymaga tomografii. Często wystarczy pantomogram i zdjęcie cefalometryczne.

Leczenie zachowawcze i endodontyczne

Tomografia może pomóc w diagnozowaniu zmian zapalnych wokół korzeni, ocenie nietypowej budowy kanałów, podejrzeniu pęknięcia korzenia lub resorpcji. W takich sytuacjach często wykonuje się badanie ograniczone do niewielkiego obszaru.

Urazy

Po urazach zębów i kości twarzy obraz 3D pomaga ocenić złamania korzeni czy przemieszczenia zębów. Ułatwia to zaplanowanie dalszego postępowania.

Trójwymiarowy obraz z tomografii 3D zębów na monitorze
Obraz 3D pozwala ocenić kość i korzenie w każdej płaszczyźnie.

Zdjęcia punktowe

Obok pantomogramu i tomografii w codziennej praktyce wykorzystuje się zdjęcia punktowe. Obejmują jeden lub kilka zębów i pozwalają dokładnie ocenić koronę, korzeń oraz otaczającą go kość. Są przydatne przy diagnostyce próchnicy między zębami, kontroli leczenia kanałowego czy ocenie stanu przyzębia w danym miejscu. Wiążą się z niewielką dawką promieniowania.

Jak wygląda badanie CBCT

Badanie jest krótkie i nieinwazyjne. Nie wymaga znieczulenia ani podawania kontrastu. Dla większości pacjentów jest po prostu chwilą spokojnego stania lub siedzenia w aparacie.

  1. Przygotowanie. Technik lub lekarz prosi o zdjęcie metalowych przedmiotów z okolicy głowy i szyi.
  2. Ustawienie pacjenta. W zależności od urządzenia stoisz lub siedzisz. Głowa jest stabilizowana podpórkami, a zęby często opiera się na specjalnym zgryzaku.
  3. Ochrona. W razie potrzeby zakłada się fartuch lub kołnierz osłaniający.
  4. Skan. Ramię aparatu obraca się wokół głowy. W tym czasie trzeba pozostać nieruchomo, nie przełykać i nie mówić.
  5. Obróbka obrazu. Komputer tworzy trójwymiarowy model, który lekarz analizuje.

Samo naświetlanie trwa zwykle od kilku do kilkudziesięciu sekund. Cała wizyta, łącznie z przygotowaniem, zajmuje niewiele czasu. Badanie nie boli.

Wielkość obszaru badania

Tomografia może obejmować różnej wielkości obszar. Czasem wystarczy fragment łuku z kilkoma zębami, a czasem potrzebny jest obraz całych szczęk. Im mniejszy obszar, tym zwykle mniejsza dawka. Lekarz dobiera zakres badania do konkretnego wskazania.

Badanie u osób z lękiem lub ograniczoną ruchomością

Jeśli źle znosisz zamknięte przestrzenie, możesz być spokojny. Aparat CBCT jest otwarty i nie zamyka pacjenta w tunelu, tak jak klasyczny tomograf. Ramię urządzenia przesuwa się wokół głowy, ale nie dotyka twarzy. Jeśli masz trudności ze staniem, poinformuj o tym wcześniej, aby zaplanować najwygodniejszą pozycję.

Jak przygotować się do tomografii

Do badania CBCT nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Nie musisz być na czczo ani odstawiać leków. Kilka prostych zasad ułatwi jednak przebieg badania.

Najważniejsze podczas samego badania jest pozostanie w bezruchu. Nawet niewielkie poruszenie głową może sprawić, że obraz będzie nieostry i badanie trzeba będzie powtórzyć. Oddychaj spokojnie przez nos, rozluźnij ramiona i postaraj się nie przełykać śliny w trakcie obrotu ramienia aparatu. Technik powie Ci, kiedy skan się zaczyna i kiedy się kończy.

Metalowe przedmioty mogą powodować artefakty, czyli zakłócenia na obrazie. Wypełnienia, korony i implanty zostają na miejscu, a lekarz uwzględnia ich wpływ przy ocenie zdjęć.

Bezpieczeństwo badania i dawka promieniowania

Tomografia stożkowa wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie. Dawka w CBCT jest zwykle mniejsza niż w klasycznej tomografii komputerowej głowy. Jest jednak większa niż w przypadku pantomogramu czy zdjęcia punktowego. Dokładna wartość zależy od urządzenia, wielkości badanego obszaru i ustawień.

W radiologii obowiązuje zasada ALARA, od angielskiego „as low as reasonably achievable”. Oznacza ona, że dawka powinna być tak niska, jak to rozsądnie możliwe, przy zachowaniu wartości diagnostycznej obrazu. Dlatego:

Jak często można wykonywać tomografię

Nie ma jednej liczby, która określa, ile razy w życiu można wykonać CBCT. Każde badanie powinno mieć uzasadnienie medyczne. Jeśli niedawno miałeś tomografię w innym miejscu, powiedz o tym lekarzowi i zabierz wynik. Czasem pozwoli to uniknąć powtórnego badania lub ograniczyć jego zakres.

Ciąża

W ciąży badania radiologiczne wykonuje się tylko wtedy, gdy są naprawdę niezbędne. Planowe zabiegi, na przykład implantologiczne, zwykle odkłada się na okres po porodzie. Zawsze poinformuj lekarza o ciąży lub jej podejrzeniu.

Dzieci

Dzieci są bardziej wrażliwe na promieniowanie, dlatego u nich wskazania do CBCT ocenia się ze szczególną ostrożnością. Często wystarczają zdjęcia dwuwymiarowe. Tomografię zleca się, gdy jej wynik może istotnie wpłynąć na leczenie, na przykład przy zębach zatrzymanych.

Zdjęcia cefalometryczne w ortodoncji

Zdjęcie cefalometryczne, zwane też cefalometrią, to boczne zdjęcie rentgenowskie czaszki wykonywane w ściśle określonej pozycji. Jest podstawowym badaniem w diagnostyce ortodontycznej.

Na zdjęciu ortodonta wyznacza charakterystyczne punkty anatomiczne i mierzy kąty oraz odległości między nimi. Pozwala to ocenić wzajemne położenie szczęki i żuchwy, nachylenie zębów, proporcje twarzy i profil tkanek miękkich. U dzieci zdjęcie cefalometryczne pomaga też ocenić kierunek wzrostu.

Cefalometria uzupełnia pantomogram i skan wewnątrzustny. Razem tworzą podstawę planu leczenia ortodontycznego. Tomografię 3D zleca się w ortodoncji wtedy, gdy potrzebne są dodatkowe informacje, których nie dają zdjęcia dwuwymiarowe. Więcej o leczeniu przeczytasz na stronie aparat ortodontyczny Krotoszyn.

Co dalej z wynikiem badania

Wynik tomografii to zestaw danych, a nie pojedyncze zdjęcie. Lekarz ogląda go w specjalnym programie, który pozwala przeglądać kolejne warstwy obrazu. Ocena takiego badania wymaga czasu i doświadczenia, dlatego omówienie wyniku często odbywa się podczas wizyty kontrolnej lub konsultacji. Program pozwala obracać model, wykonywać przekroje i pomiary. Na tej podstawie lekarz omawia z Tobą diagnozę i proponowany plan leczenia.

Tomografia w planowaniu cyfrowym

Dane z tomografii można łączyć ze skanem wewnątrzustnym. Taki zestaw pokazuje jednocześnie kość, korzenie i dokładny kształt zębów oraz dziąseł. W implantologii ułatwia to zaplanowanie położenia implantu w odniesieniu do przyszłej korony. W ortodoncji pomaga ocenić, w jakim zakresie zęby można bezpiecznie przesuwać w obrębie kości.

Warto przechowywać wynik badania i opis, jeśli go otrzymasz. Może być przydatny przy kolejnych wizytach lub konsultacjach. Dzięki temu czasem można uniknąć powtarzania badania.

Pacjenci z Krotoszyna i okolic, w tym z Koźmina Wielkopolskiego, Rozdrażewa i Zdunów, mogą wykonać diagnostykę obrazową na miejscu, w tym samym gabinecie, w którym prowadzone jest leczenie. Pełny zakres usług znajdziesz w zakładce zakres usług.

Różnica między pantomogramem a tomografią 3D zębów
Pantomogram daje obraz płaski, tomografia trójwymiarowy.

Najczęstsze pytania

Czy tomografia 3D zębów boli?

Nie. Badanie jest nieinwazyjne i bezbolesne. Trzeba jedynie pozostać nieruchomo przez kilkanaście do kilkudziesięciu sekund.

Czy CBCT to to samo co tomografia komputerowa w szpitalu?

Nie. Obie metody tworzą obraz trójwymiarowy, ale CBCT wykorzystuje wiązkę stożkową i jest przeznaczona do badania okolicy twarzy i szczęk. Dawka jest zwykle mniejsza niż w klasycznej TK głowy.

Czy mogę zrobić tomografię bez wskazań, tak na wszelki wypadek?

Nie jest to zalecane. Tomografię wykonuje się tylko wtedy, gdy jej wynik może wpłynąć na diagnozę lub leczenie. Decyzję podejmuje lekarz.

Czy wypełnienia i korony przeszkadzają w badaniu?

Metalowe elementy mogą powodować artefakty na obrazie, ale nie uniemożliwiają badania. Lekarz uwzględnia je przy ocenie wyniku.

Czym różni się pantomogram od zdjęcia cefalometrycznego?

Pantomogram pokazuje wszystkie zęby i kości szczęk w obrazie panoramicznym. Zdjęcie cefalometryczne to boczne zdjęcie czaszki, które służy głównie do pomiarów w diagnostyce ortodontycznej.

Czy w ciąży można wykonać tomografię?

Tylko w sytuacjach naprawdę koniecznych, po ocenie lekarza. Planowane badania zwykle odkłada się na okres po porodzie.

Potrzebujesz badania, a lekarz zalecił tomografię 3D zębów? Umów termin w gabinecie przy ul. Bolewskiego 86 w Krotoszynie, dzwoniąc pod numer +48 534 035 873. Rejestracja telefoniczna działa od poniedziałku do piątku w godz. 10:00–17:30 i w soboty w godz. 10:00–13:00. Wszystkie informacje znajdziesz na stronie kontakt.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem dentystą.